Trong số những hiện tượng kỳ lạ xuất hiện trong các cơn giông, sét hòn (ball lightning) được xem là một trong những hiện tượng khó giải thích nhất. Không giống tia sét thông thường chỉ tồn tại trong khoảnh khắc, sét hòn được mô tả như một quả cầu phát sáng có thể xuất hiện gần mặt đất, di chuyển trong không khí và tồn tại lâu hơn đáng kể. Điều đặc biệt là cho đến nay, khoa học vẫn chưa có một mô hình duy nhất có thể giải thích đầy đủ mọi đặc điểm được báo cáo về hiện tượng này. Nếu bạn đang tìm hiểu về hiện tượng sét hòn là gì thì đừng bỏ qua nội dung dưới đây nhé.
Sét hòn là tên gọi dành cho một hiện tượng khí quyển trong đó người quan sát cho biết họ nhìn thấy một vật thể hoặc một vùng sáng có dạng gần hình cầu, thường xuất hiện trong hoặc sau một cơn giông. Sét hòn thường được mô tả với những đặc điểm như:
Sét hòn là tên gọi dành cho một hiện tượng khí quyển
Đây chính là câu hỏi lớn nhất mà các nhà khoa học vẫn chưa có câu trả lời thống nhất. Nếu như tia sét thông thường sẽ được hình thành khi điện trường trong mây giông trở nên đủ mạnh để gây ra sự phóng điện. Và trong một tia sét, năng lượng được giải phóng cực kỳ nhanh, làm không khí bị ion hóa và tạo ra plasma phát sáng. Nhưng sét hòn lại có một đặc điểm rất khác là một cấu trúc phát sáng dường như có thể tồn tại trong thời gian tương đối dài sau khi được hình thành. Vì vậy cho đến này việc sét hòn được hình thành như nào vẫn là một ẩn số.
Có rất nhiều giả thuyết khoa học khác nhau về sét hòn, dưới đây là một số giả thuyết nổi bật về hiện tượng này:
Một trong những giả thuyết nổi tiếng cho rằng sét hòn có thể liên quan đến silicon và các vật chất trong đất. Khi tia sét đánh xuống mặt đất, nhiệt độ và năng lượng cực lớn có thể làm nóng chảy hoặc hóa hơi một phần vật chất giàu silicon trong đất. Các chất này sau đó có thể phản ứng với oxy trong không khí và tạo thành những hạt hoặc hợp chất nóng phát sáng.
Theo cách giải thích này, một đám vật chất nóng nhỏ có thể tạo ra ánh sáng giống như một quả cầu. Giả thuyết này đặc biệt đáng chú ý vì nó có thể giải thích tại sao một số báo cáo về sét hòn lại liên quan đến những vị trí mà sét vừa đánh xuống. Tuy nhiên, nó vẫn chưa giải thích được tất cả các trường hợp. Không phải mọi báo cáo về sét hòn đều xảy ra ngay tại điểm sét đánh xuống đất, và việc biến một tia sét thành một quả cầu phát sáng ổn định trong không khí vẫn là một vấn đề phức tạp.
Một cách giải thích trực tiếp hơn cho rằng sét hòn có thể là một dạng plasma. Plasma là trạng thái vật chất trong đó các nguyên tử hoặc phân tử bị ion hóa mạnh, khiến môi trường có thể dẫn điện và phát sáng. Tia sét thông thường cũng tạo ra plasma.
Theo giả thuyết này, một vùng plasma có thể được hình thành trong không khí và duy trì trong một khoảng thời gian nhất định nhờ các quá trình điện từ hoặc hóa học. Vấn đề nằm ở chỗ plasma nóng thường mất năng lượng rất nhanh. Vì vậy, nếu sét hòn thực sự là một dạng plasma, cần có một cơ chế nào đó giúp nó duy trì năng lượng và cấu trúc ổn định.
Một số mô hình lý thuyết cho rằng sét hòn có thể liên quan đến bức xạ điện từ, đặc biệt là vi sóng. Theo ý tưởng này, một quá trình phóng điện có thể tạo ra năng lượng điện từ. Trong một số điều kiện đặc biệt, năng lượng đó có thể bị giữ hoặc tập trung trong một vùng không khí có kích thước nhỏ, tạo nên một cấu trúc giống như quả cầu phát sáng.
Có thể hình dung đơn giản rằng thay vì năng lượng nhanh chóng tản ra môi trường xung quanh, nó được "nhốt" trong một vùng không gian nhất định. Giả thuyết này có khả năng giải thích một số báo cáo về sét hòn có vẻ tương tác với các vật thể xung quanh hoặc xuất hiện gần các công trình. Tuy nhiên, việc xác định cơ chế tự nhiên nào có thể tạo ra và duy trì một cấu trúc như vậy vẫn còn là vấn đề cần nghiên cứu.
Một hướng tiếp cận khác cho rằng sét hòn không nhất thiết phải được duy trì chủ yếu bằng năng lượng điện từ. Nó có thể là kết quả của các phản ứng hóa học giải phóng năng lượng chậm. Sét có thể tạo ra nhiều loại phân tử và chất hóa học hoạt tính trong khí quyển. Nếu những chất này tham gia vào các phản ứng tiếp theo, năng lượng hóa học có thể được giải phóng dần dần dưới dạng nhiệt và ánh sáng.
Theo cách này, sét hòn có thể giống một "nguồn sáng hóa học" cực nhỏ tồn tại trong không khí thay vì một tia plasma đơn thuần. Giả thuyết hóa học có một ưu điểm: nó có thể giải thích tại sao một hiện tượng phát sáng có thể kéo dài lâu hơn thời gian tồn tại của tia sét ban đầu.
Những giả thuyết khoa học về sét hòn
Điều khiến sét hòn trở nên đặc biệt không phải là khoa học hoàn toàn không có lời giải thích, mà là chưa có một giả thuyết duy nhất giải thích thuyết phục toàn bộ các đặc điểm được quan sát. Có ít nhất ba khó khăn lớn để đưa ra lời giải thích thống nhất về hiện tượng sét hòn:
Cho đến nay hiện tượng sét hòn vẫn chưa có lời giải thống nhất
Tóm lại, sét hòn vẫn là một trong những hiện tượng thiên nhiên kỳ bí khiến con người không ngừng đặt câu hỏi. Dù đã có nhiều giả thuyết được đưa ra, từ hơi silicon, plasma cho đến vi sóng và các phản ứng hóa học, khoa học vẫn chưa tìm được một lời giải thích thống nhất cho tất cả những gì được quan sát về hiện tượng này. Chính sự hiếm gặp, khó ghi nhận và phức tạp về mặt vật lý khiến sét hòn vẫn là một đề tài hấp dẫn đối với giới nghiên cứu.
Qua những thông tin trên, Airko hy vọng bạn đã có thêm góc nhìn thú vị về một hiện tượng đặc biệt của tự nhiên. Những bí ẩn chưa có lời giải chính là động lực để khoa học tiếp tục khám phá, tìm hiểu và từng bước đưa những điều tưởng chừng khó hiểu đến gần hơn với sự thật.
>>>ĐỪNG BỎ LỠ:
