Bụi mịn là gì và vì sao ngày càng trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con người, đặc biệt tại các đô thị đông đúc? PM2.5, PM10 không chỉ là những con số xuất hiện trong bản tin chất lượng không khí mà còn phản ánh mức độ ô nhiễm chúng ta đang hít thở mỗi ngày. Hiểu đúng về bụi mịn, nguồn gốc hình thành và tác động của chúng sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân và gia đì
Bụi mịn âm thầm tích tụ và gây hại lâu dài
Bụi mịn là tập hợp các hạt bụi cực nhỏ lơ lửng trong không khí, có kích thước nhỏ đến mức mắt thường không thể nhìn thấy. Do kích thước siêu nhỏ, bụi mịn có khả năng tồn tại lâu trong không khí và dễ dàng xâm nhập sâu vào cơ thể con người thông qua đường hô hấp. Khác với bụi thông thường có thể nhìn thấy và rơi xuống nhanh, bụi mịn âm thầm tích tụ và gây hại lâu dài mà nhiều người không nhận ra ngay lập tức. Đây chính là lý do bụi mịn được xem là “kẻ thù vô hình” của sức khỏe đô thị.
Trong các báo cáo chất lượng không khí, bụi mịn thường được phân loại theo kích thước, phổ biến nhất là PM2.5 và PM10. Chỉ số PM (Particulate Matter) dùng để chỉ các hạt vật chất dạng rắn hoặc lỏng lơ lửng trong không khí, với con số phía sau thể hiện đường kính khí động học của hạt bụi, tính bằng micromet.
PM2.5 là các hạt bụi có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet, nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc người. Do kích thước cực nhỏ, PM2.5 có khả năng vượt qua hàng rào lọc tự nhiên của mũi và cổ họng, xâm nhập sâu vào phế nang phổi và thậm chí đi vào máu. Đây là loại bụi được Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá là nguy hiểm nhất đối với sức khỏe con người, đặc biệt khi tiếp xúc trong thời gian dài.
PM10 là các hạt bụi có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 10 micromet. So với PM2.5, PM10 có kích thước lớn hơn và thường bị giữ lại ở mũi, họng hoặc đường hô hấp trên. Tuy mức độ xâm nhập vào cơ thể không sâu bằng PM2.5, nhưng PM10 vẫn gây kích ứng, viêm đường hô hấp và làm trầm trọng hơn các bệnh nền như viêm xoang, hen suyễn.
>>>XEM NGAY: Máy lọc không khí phòng ngủ – Bí mật của một giấc ngủ ngon
Điểm khác biệt lớn nhất giữa PM2.5 và PM10 nằm ở kích thước và mức độ nguy hiểm. PM10 chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp trên, trong khi PM2.5 có khả năng xâm nhập sâu và gây tổn thương nghiêm trọng hơn cho phổi, tim mạch và nhiều cơ quan khác. PM2.5 cũng khó bị loại bỏ hơn vì không thể lọc bằng các biện pháp thông thường như khẩu trang vải mỏng hay thông gió tự nhiên.
Bụi mịn trong không khí có thể xuất phát từ cả nguồn tự nhiên và nguồn nhân tạo. Các nguồn tự nhiên bao gồm bụi đất, cát, phấn hoa, cháy rừng hoặc núi lửa phun trào. Tuy nhiên, tại các thành phố lớn, nguồn phát thải chính của PM2.5 và PM10 lại đến từ hoạt động của con người. Giao thông đường bộ, đặc biệt là xe máy và xe tải sử dụng nhiên liệu hóa thạch, là nguyên nhân hàng đầu tạo ra bụi mịn. Bên cạnh đó, hoạt động xây dựng, công nghiệp, đốt rác, đun nấu bằng than củi và khí thải từ nhà máy cũng góp phần làm gia tăng nồng độ bụi mịn trong không khí.
Tác hại của bụi mịn có thể chia thành ảnh hưởng ngắn hạn và dài hạn
Do đặc tính siêu nhỏ và khó nhận biết, bụi mịn gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe mà người tiếp xúc không dễ dàng nhận ra ngay từ đầu. Tác hại của bụi mịn có thể chia thành ảnh hưởng ngắn hạn và dài hạn.
Trong ngắn hạn, khi tiếp xúc với nồng độ bụi mịn cao, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng như cay mắt, đau họng, ho, khó thở, đau đầu hoặc mệt mỏi. Những người có hệ hô hấp nhạy cảm, trẻ em và người cao tuổi thường bị ảnh hưởng rõ rệt hơn. Bụi mịn cũng có thể làm bùng phát các cơn hen suyễn hoặc viêm phế quản cấp, khiến chất lượng cuộc sống giảm sút đáng kể.
Tiếp xúc với bụi mịn trong thời gian dài tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng hơn. PM2.5 có thể gây tổn thương phổi mãn tính, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư phổi. Nhiều nghiên cứu cho thấy bụi mịn còn ảnh hưởng đến hệ thần kinh, làm suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung. Đối với trẻ nhỏ, việc sống trong môi trường ô nhiễm bụi mịn kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ.
Mức độ nguy hiểm của bụi mịn thường được đánh giá thông qua chỉ số AQI và nồng độ PM2.5, PM10 trong không khí. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, nồng độ PM2.5 trung bình trong 24 giờ không nên vượt quá 15 µg/m³, trong khi PM10 không nên vượt quá 45 µg/m³. Khi các chỉ số này vượt ngưỡng an toàn, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sẽ tăng lên, đặc biệt với các nhóm nhạy cảm. Ở mức ô nhiễm cao, ngay cả người khỏe mạnh cũng có thể gặp các vấn đề về hô hấp nếu tiếp xúc thường xuyên.
Trồng thêm cây xanh là những giải pháp lâu dài để bảo vệ sức khỏe
Để giảm thiểu tác động của bụi mịn, việc đầu tiên là theo dõi chất lượng không khí hằng ngày và hạn chế ra ngoài khi chỉ số ô nhiễm ở mức cao. Khi cần di chuyển, nên sử dụng khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi mịn thay vì khẩu trang thông thường. Trong không gian sống, việc đóng kín cửa vào những thời điểm ô nhiễm cao và sử dụng các thiết bị hỗ trợ như máy lọc không khí có màng lọc HEPA sẽ giúp giảm đáng kể lượng bụi mịn trong nhà. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường sức đề kháng và trồng thêm cây xanh cũng là những giải pháp lâu dài để bảo vệ sức khỏe trước ô nhiễm không khí.
Tóm lại, hiểu đúng bụi mịn là gì không chỉ giúp bạn nhận diện mức độ ô nhiễm không khí mà còn là bước quan trọng để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Việc theo dõi chỉ số PM2.5, PM10 mỗi ngày, kết hợp các giải pháp phòng ngừa phù hợp sẽ giúp giảm thiểu rủi ro lâu dài. Để cập nhật thông tin chất lượng không khí chính xác và các giải pháp bảo vệ không gian sống hiệu quả, bạn có thể tham khảo thêm tại website Airko nhé!
>>>XEM THÊM:
